Στις 10 Ιουλίου 1999, σε ηλικία 66 ετών, απεβίωσε ο δρ. István Túri, ο πιο γνωστός δάσκαλος και mestere της θερμοκηπιακής λαχανοκομίας.
Γεννήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1933 στο Cegléd. Τελείωσε το δημοτικό και το γυμνάσιο επίσης στο Cegléd, αποφοίτησε το 1952 από το Λύκειο Kossuth Lajos. Το 1957 έλαβε το δίπλωμά του από την Ανώτατη Σχολή Κηπουρικής και Αμπελουργίας και από το 1958, στην ίδια Σχολή, αργότερα στο Πανεπιστήμιο Κηπουρικής, διήνυσε όλη την υποχρεωτική ιεραρχική βαθμίδα, από επιστημονικός βοηθός έως αναπληρωτής καθηγητής, και με δική του απόφαση, το 1993, στα 60 του χρόνια, ζήτησε να συνταξιοδοτηθεί.
Από την ίδρυσή της (1990) διετέλεσε ερευνητικός διευθυντής της PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., ως τον θάνατό του ήταν ο πνευματικός καθοδηγητής της βελτίωσης των ποικιλιών πιπεριάς και της παραγωγής σπόρου των δημιουργημένων υβριδίων.
Την επιστημονική του δραστηριότητα την ξεκίνησε υπό την καθοδήγηση του καθηγητή András Somos. Με βάση τη διατριβή που έγραψε το 1962 για την καταγραφή και ανάλυση της λαχανοκομικής ζώνης Nagykőrös έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα του πανεπιστημίου.
Ως πρώτο ερευνητικό του έργο μελέτησε τη δυνατότητα καλλιέργειας λαχανικών χωρίς οργανική λίπανση πάνω σε φτωχά αμμώδη εδάφη. Από τα τεχνικά ζητήματα, το όνομά του συνδέεται με τη χρήση πλαστικών υλικών στην κηπουρική, την ανάπτυξη σκελετών για διάφορες εγκαταστάσεις, την εκπόνηση συστημάτων θέρμανσης, τη διαμόρφωση διαφόρων τύπων μεθόδων εξαερισμού και άρδευσης, την ανάπτυξη πολλών εκδοχών διπλού καλύμματος, τον σχεδιασμό θερμαινόμενων και μη θερμαινόμενων τύπων εκμετάλλευσης και, όχι λιγότερο, τη μέθοδο της υδάτινης αυλαίας (vízfüggönyös eljárás).
Μαζί με τους συνεργάτες του διαμόρφωσε τη μετακινούμενη και σταθερή αξιοποίηση των μη θερμαινόμενων εγκαταστάσεων, την μονοφασική και διφασική αξιοποίηση των θερμαινόμενων εγκαταστάσεων και ερεύνησαν τις δυνατότητες φθινοπωρινής και χειμερινής αναγκαστικής καλλιέργειας. Με την ένταξη νέων ποικιλιών και τύπων ποικιλιών στην καλλιέργεια, καθώς και με την εισαγωγή νέων τεχνικών καλλιέργειας, δημιούργησε επίσης μόνιμο έργο.
Αν λάβουμε υπόψη και τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους, είναι βέβαιο ότι ήταν μέχρι σήμερα ο πιο επιτυχημένος Ούγγρος βελτιωτής πιπεριάς. Πέρα από τον αριθμό (21) των εγκεκριμένων και δηλωμένων ποικιλιών και υβριδίων του, η αξία χρήσης τους αποτελεί την απόδειξη. Η – ακόμη και σήμερα – δημοφιλέστερη λευκόκαρπη πιπεριά θερμοκηπίου στη χώρα μας (HRF F1) αποδεικνύει επίσης την εξαιρετική αίσθηση με την οποία εργάστηκε κατά τον σχεδιασμό των επιμέρους διασταυρώσεων και την επιλογή των γονικών γραμμών. Επιπλέον, μεταξύ άλλων, υπό την καθοδήγησή του βελτιώθηκαν οι ποικιλίες Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, καθώς και οι υποψήφιες ποικιλίες Bajnok F1 και Kápia F1. Σημαντικό είναι επίσης το γενετικό υλικό βελτίωσης που συνέλεξε με τους συνεργάτες του και που μπορεί να αποτελέσει την εγγύηση για τη συνέχιση του έργου της ζωής του. Υπό την καθοδήγησή του εκπονήθηκε η ιδιαίτερη μέθοδος παραγωγής υβριδικού σπόρου, που απολαμβάνει και προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και αποτέλεσε τη βάση για τη λειτουργία του κλάδου παραγωγής υβριδικού σπόρου.
Τη μεγάλη πολυπλευρικότητα του δρ. István Túri ανέδειξαν περισσότερο οι έρευνές του στον τομέα της βιολογίας του σωματότυπου (alkatbiológia). Αυτός εισήγαγε τις έννοιες της αργής, μέσης και γρήγορης αναπτυξιακής ιδιοσυστασίας, καθόρισε τις προϋποθέσεις διαμόρφωσής τους και τις δυνατότητες μεταβολής τους. Σε πολύ πρώιμο στάδιο αναγνώριζε τις μεταβολές που επέρχονταν στην ανάπτυξη των φυτών. Οι τεχνολογικές τροποποιήσεις που πρότεινε σε τέτοιες περιπτώσεις, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, τον δικαίωναν. Ο κ. καθηγητής Túri δίδασκε φοιτητές του πανεπιστημίου, αλλά και εν ενεργεία κηπουρούς· ο τρόπος παρουσίασης των διαλέξεών του ήταν τις περισσότερες φορές πολύ παραστατικός, διανθισμένος με χιούμορ, εξαιρετικά γοητευτικός.
Η οργάνωση του σύγχρονου (szinkron) γεωργικού συμβουλευτικού έργου συνδέεται επίσης με το όνομά του· ήδη στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και στις αρχές της δεκαετίας του ’70 οργάνωνε σεμινάρια στο Soroksár. Διοργάνωσε επίσης πολλές εκθέσεις στο Πανεπιστήμιο Κηπουρικής. Πιο γνωστές ήταν εκείνες που συνδυάστηκαν με συσκέψεις για την καλλιέργεια πιπεριάς, καρπουζιού και αγγουριού. Τη «csere magbörze» (αγορά ανταλλαγής σπόρων) που εκείνος οραματίστηκε τη διοργανώνουμε από το 1981 κάθε χρόνο, προς απόλυτη ικανοποίηση των παραγωγών λαχανικών και των εταιρειών εμπορίας σπόρων.
Το συγγραφικό του έργο χαρακτηριζόταν από την επιδίωξη της σαφήνειας και της κατανοητότητας, καθώς και από την περιγραφή και διδασκαλία πρακτικών χειρισμών. Πάνω από εκατό εκλαϊκευτικά άρθρα του δημοσιεύτηκαν, κυρίως στις σελίδες του περιοδικού Kertészet és Szőlészet. Ιδιαίτερα αγαπητά ήταν και τα βιβλία του που ασχολούνταν με την καλλιέργεια υπό πλαστικό κάλυμμα. Το βιβλίο του με τίτλο Kertészet fólia alatt (συγγραφέας μαζί με τον Béla Fodor) ήταν το πρώτο γεωργικό εγχειρίδιο από το οποίο αγοράστηκαν πάνω από εκατό χιλιάδες αντίτυπα. Για το έργο αυτό βραβεύτηκε με βραβείο ποιότητας. Για αυτό, καθώς και για το Τάγμα Εργατικής Αξίας (Munka Érdemrend) που έλαβε για το σύνολο του έργου του, ήταν πάντα περήφανος.
Τα τελευταία 10–15 χρόνια, τα κείμενά του χαρακτηρίζονταν και από έναν πιο φιλοσοφικό τόνο. Αυτό αποδεικνύουν τα βιβλία του Növényalkat (Δυνατότητα και όριο για την αύξηση της απόδοσης) και Az élet korlátai (περίληψη των ανθρώπινων διαστάσεων της alkatbiológia). Είχε αρχίσει να γράφει και ένα βιβλίο που θα περιπλανιόταν στον κόσμο του πνεύματος, στον κόσμο των θεών. Μιλούσε πολύ γι’ αυτό, θα ήθελε πάρα πολύ να το ολοκληρώσει, αλλά δεν πρόλαβε. Όταν τον ρωτούσαν για το επιστημονικό και δημοσιευμένο έργο του, τις περισσότερες φορές απαντούσε: «τον αριθμό των βιβλίων, των νέων ποικιλιών, των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, των διακρίσεων και των επιστημονικών βαθμίδων δεν τον υποτιμώ, αλλά δεν τον θεωρώ το σημαντικότερο, γι’ αυτό δεν ασχολούμαι με αριθμούς. Στον κλάδο μας, ανάμεσα στα προαναφερθέντα και πέρα από αυτά, θεωρώ σημαντική μόνο εκείνη τη δραστηριότητα που προάγει την υπόθεση της κηπουρικής».
Στο οργανωτικό του έργο χρειάστηκε επιμονή, μερικές φορές και πεισματική ακαμψία, διαφορετικά δεν θα είχε μπορέσει να δημιουργήσει τον πειραματικό χώρο της Έδρας Λαχανοκομίας. Στο Πειραματικό Αγρόκτημα του Soroksár μέχρι σήμερα πολλά κτίρια, κατασκευές και εγκαταστάσεις με πλαστικό κάλυμμα μαρτυρούν την ακούραστη οργανωτική του δουλειά, την αναζήτηση του καινούργιου και την ευρηματικότητά του.
Ασχολήθηκε πολύ και με τους – κάποτε πολυάριθμους – υφισταμένους του. Για εργασία υψηλής ποιότητας θεωρούσε σημαντικές πολλές προϋποθέσεις: να εξηγήσει, να γράψει, να ζητήσει ανατροφοδότηση, να εκτελέσει, να ελέγξει. Δεν ανεχόταν την αμέλεια, την αδιαφορία, την τεμπελιά, εκτιμούσε όμως την ικανότητα αγώνα, την στοχευμένη, παραγωγική εργασία. Εκτιμούσε και σεβόταν επίσης εκείνους τους συνεργάτες και συναδέλφους που αναγνώριζαν το καινούργιο και το υποστήριζαν, ακόμη και αν δεν ήταν οι πρώτοι που το είχαν εντοπίσει.
Επαναλάμβανε συχνά ότι, αν αποκτούσε ένα πανίσχυρο μαγικό ραβδί, θα έκανε τουλάχιστον τρία πράγματα: θα καταργούσε για μία εβδομάδα τις καλλιεργητικές εγκαταστάσεις με πλαστικό κάλυμμα, ώστε να φανεί ο σημαντικός ρόλος τους στη διαθεσιμότητα καθημερινών σαλατών από λαχανικά και φρούτα και στη χρήση καλλωπιστικών φυτών· θα παρουσίαζε τις δυνατότητες που σχετίζονται με τους κλειστούς χώρους και που μέχρι σήμερα δεν έχουμε αξιοποιήσει· «δεν θα καταργούσα για μία εβδομάδα, αλλά για πάντα την ασθένεια της αριστοτεχνικά διατυπωμένης κενολογίας από έξυπνες λέξεις και προτάσεις» – όπως έλεγε.
Λάθη και σφάλματα, όπως όλοι, είχε και ο ίδιος. Τότε συνήθιζε να λέει: «κανείς μας δεν είναι άγγελος». Αυτά τα μικρότερα ή μεγαλύτερα παραστρατήματα και σφάλματα τα συγχωρούσε και στους συνεργάτες του, αν δεν διέκρινε πίσω τους κακοβουλία ή πρόθεση.
Όταν συνταξιοδοτήθηκε, δεν έκανε δεξιώσεις ούτε εορταστικές εκδηλώσεις, αποχαιρέτησε με λίγα λόγια και ίσως η τελευταία του φράση ήταν: «Θα ήθελα να υπηρετώ την υπόθεση της κηπουρικής για πολύ ακόμη!»
Δυστυχώς αυτή η επιθυμία του δεν μπόρεσε να εκπληρωθεί πλήρως. Από εδώ και πέρα ζει μέσα μας μόνο μέσα από τις ποικιλίες του, τα κείμενά του και το πνεύμα του.
János Gyúrós